W Szwecji pisma urzędowe przychodzą pocztą albo do skrzynki elektronicznej (digital brevlåda), a wiele spraw widać też po zalogowaniu na stronie urzędu, w zakładce Mina sidor (Moje strony). Najczęściej piszą do Ciebie trzy instytucje:
- Skatteverket – urząd skarbowy i ewidencja ludności (personnummer, adres, podatki),
- Försäkringskassan – ubezpieczenia społeczne (świadczenia, zasiłki, sprawy rodzinne),
- Arbetsförmedlingen – urząd pracy.
Wyjaśniamy słowa i budowę pism. Co dokładnie oznacza Twoja decyzja, jakie masz prawa i ile masz czasu na odpowiedź – to jest zawsze napisane w samym piśmie. W razie wątpliwości zadzwoń do urzędu albo sprawdź skatteverket.se, forsakringskassan.se lub arbetsformedlingen.se.
Dziesięć słów, które są w prawie każdym piśmie
| Po szwedzku | Po polsku |
|---|---|
| ett beslut | decyzja |
| en ansökan | wniosek |
| ett ärende | sprawa |
| en handläggare | urzędnik prowadzący |
| en komplettering | uzupełnienie |
| komplettera | uzupełnić |
| överklaga | odwołać się |
| en bilaga | załącznik |
| ett intyg | zaświadczenie |
| senast | najpóźniej |
Jeszcze kilka, które wracają często:
- bevilja – przyznać; Din ansökan har beviljats – Twój wniosek został rozpatrzony pozytywnie,
- ett avslag – odmowa; Din ansökan avslås – Twój wniosek zostaje odrzucony,
- en utbetalning – wypłata,
- ett underlag – dokumenty, na których opiera się decyzja,
- en handling / handlingar – dokument / dokumenty,
- ett ärendenummer – numer sprawy (podawaj go przy każdym kontakcie).
Jak zbudowane jest typowe pismo
Najważniejsze są dwie rzeczy: co postanowiono i czy musisz coś zrobić. Szukaj słów beslut, du behöver, du måste, senast i daty. Jeśli pismo jest tylko informacją, zwykle zobaczysz zdanie Du behöver inte göra något – nie musisz nic robić.
Komplettering – urząd prosi o więcej
Bardzo częsty list: urząd ma Twój wniosek, ale czegoś mu brakuje. Typowe zdania:
- Vi behöver mer information för att kunna handlägga ditt ärende. – Potrzebujemy więcej informacji, żeby rozpatrzyć Twoją sprawę.
- Skicka in en komplettering senast den 15 december. – Wyślij uzupełnienie najpóźniej 15 grudnia.
- Bifoga en kopia av ditt anställningsavtal. – Dołącz kopię umowy o pracę.
- Om vi inte får kompletteringen kan vi behöva fatta beslut utifrån de uppgifter vi har. – Jeśli nie dostaniemy uzupełnienia, możemy być zmuszeni wydać decyzję na podstawie danych, które mamy.
Data w takim liście jest ważna – zapisz ją od razu w kalendarzu. Ile czasu dostajesz, zależy od sprawy, dlatego zawsze czytaj datę w swoim piśmie, a nie w poradach z internetu.
Strona bierna – język urzędów
Pisma urzędowe pełne są strony biernej z końcówką -s. Kto ją rozpozna, rozumie połowę tekstu:
- Beslutet kan överklagas. – Od decyzji można się odwołać (dosłownie: decyzja może być zaskarżona).
- Ansökan ska skickas in senast ... – Wniosek należy wysłać najpóźniej…
- Pengarna betalas ut den 25:e. – Pieniądze są wypłacane 25.
- Handlingarna returneras inte. – Dokumenty nie są zwracane.
Stronę bierną z -s ćwiczysz w lekcji 33, a pisma formalne i odpowiedzi na nie – w lekcji 53. Styl urzędowy z mnóstwem rzeczowników (fattande av beslut) i nurt prostego języka, czyli klarspråk, omawiamy w lekcji 59.
Överklaga – gdy się nie zgadzasz
Słowo överklaga (odwołać się) i rzeczownik ett överklagande (odwołanie) zobaczysz pod prawie każdą decyzją. Zdanie Om du inte är nöjd med beslutet kan du överklaga det znaczy: „Jeśli nie zgadzasz się z decyzją, możesz się od niej odwołać”. Jak, gdzie i w jakim terminie – to jest napisane w samym piśmie, zwykle w osobnej części albo w załączniku. Szczegóły prawne wykraczają poza ten tekst.
Telefon do urzędu: gotowe zdania
Jeśli coś jest niejasne, dzwoń. Urzędnik pomoże, a Ty ćwiczysz szwedzki w realnej sytuacji.
- Hej, jag har fått ett brev från er och har några frågor. – Dzień dobry, dostałem od was list i mam kilka pytań.
- Mitt ärendenummer är ... – Mój numer sprawy to…
- Jag förstår inte riktigt vad jag ska göra. – Nie do końca rozumiem, co mam zrobić.
- Vilka handlingar behöver ni? – Jakich dokumentów potrzebujecie?
- Kan jag skicka det digitalt? – Czy mogę to wysłać elektronicznie?
- Kan du förklara det på enklare svenska? – Możesz to wyjaśnić prostszym szwedzkim?
- Kan jag få hjälp av en tolk? – Czy mogę dostać pomoc tłumacza?
Rozmowy telefoniczne ćwiczysz w lekcji 31, a Försäkringskassan pojawia się w lekcji 44.
Typowe błędy Polaków
- Odkładanie listu „na potem”. Jeśli nie rozumiesz pisma, nie znaczy to, że nie ma w nim terminu. Znajdź słowo senast i datę.
- Mylenie ansökan i beslut. Ansökan to Twój wniosek, beslut – odpowiedź urzędu.
- Przekład słowo po słowie. Zdania urzędowe są długie. Najpierw znajdź czasownik i podmiot, potem resztę.
- Dzwonienie bez numeru sprawy. Miej ärendenummer przed sobą, zanim wybierzesz numer.
Ćwiczenie na dziś
Przetłumacz w myślach, a potem powiedz na głos po polsku: Din ansökan har beviljats. – Skicka in en komplettering senast den 1 mars. – Beslutet kan överklagas.
Klucz: Twój wniosek został rozpatrzony pozytywnie. – Wyślij uzupełnienie najpóźniej 1 marca. – Od decyzji można się odwołać.
Wszystkie słowa z tego tekstu znajdziesz w słowniku kursu. Jeśli jesteś dopiero na starcie, przeczytaj też Personnummer i folkbokföring po szwedzku.
Przećwicz to w kursie — cztery pierwsze lekcje za darmo
Szwedzki w głowie prowadzi od A1 do B2 w 80 lekcjach: każde słowo i zdanie z nagraniem lektora, ćwiczenia sprawdzają się same. Cały kurs: 150 zł / 379 kr / 34 € za 12 miesięcy (ok. 41 gr dziennie) albo 300 zł / 769 kr / 69 € na zawsze — płacisz raz, nic nie odnawia się samo.
Zacznij lekcję 1 za darmoZobacz oba planyNajczęstsze pytania
Co znaczy beslut w szwedzkim piśmie?
Beslut to decyzja urzędu, na przykład w sprawie Twojego wniosku. W piśmie zwykle jest osobna część z decyzją i z jej uzasadnieniem (skäl för beslutet).
Co to jest komplettering?
Komplettering to uzupełnienie – urząd prosi o dodatkowe informacje albo dokumenty do Twojej sprawy. W piśmie jest napisane, czego brakuje i do kiedy trzeba to wysłać, zwykle przy słowie senast.
Co znaczy överklaga?
Överklaga znaczy odwołać się od decyzji. Jak i w jakim terminie można to zrobić, jest opisane w samym piśmie z decyzją.
Kto to jest handläggare?
Handläggare to urzędnik, który prowadzi Twoją sprawę. Przy kontakcie z urzędem warto podać ärendenummer, czyli numer sprawy.
Jak poprosić urzędnika o prostsze wyjaśnienie po szwedzku?
Powiedz: Kan du förklara det på enklare svenska? Możesz też zapytać: Kan jag få hjälp av en tolk? – czy mogę dostać pomoc tłumacza.