Zanim zaczniemy: jak działa szwedzka służba zdrowia
Do lekarza nie idzie się z ulicy. Pierwszym krokiem jest vårdcentral — przychodnia rejonowa, do której się dzwoni albo pisze przez 1177 (strona i numer szwedzkiej służby zdrowia). Tam rozmawia się najpierw z pielęgniarką, która decyduje, czy potrzebna jest wizyta.
| 1177 | numer i strona porad medycznych, całą dobę, także po angielsku |
| vårdcentral | przychodnia — pierwszy kontakt z lekarzem |
| akuten | SOR w szpitalu — tylko w nagłych wypadkach |
Numer alarmowy to 112 (jak wszędzie w Unii). Na zwykłą infolinię medyczną dzwoni się pod 1177.
Części ciała
| ett öga | två ögon | oko → oczy |
| ett öra | två öron | ucho → uszy |
| en hand | två händer | ręka → ręce |
| en fot | två fötter | stopa → stopy |
| en tand | två tänder | ząb → zęby |
Znowu ten sam wzór, co w lekcji 2: a → ä, o → ö.
Jak powiedzieć, co Ci jest
Szwedzki ma na to dwie konstrukcje i obie trzeba umieć odruchowo — z tego pytania zaczyna się każda rozmowa w przychodni.
Jag har ont i…
Boli mnie… Po i idzie rzeczownik w formie określonej:
Jag har ont i huvudet. — Boli mnie głowa.
Jag har ont i magen. — Boli mnie brzuch.
Jag har ont i halsen. — Boli mnie gardło.
Jag har ont i ryggen. — Bolą mnie plecy.
Jag mår…
Czuję się… — o samopoczuciu ogólnym:
Jag mår bra. — Czuję się dobrze.
Jag mår dåligt. — Czuję się źle.
Jag mår illa. — Mdli mnie.
Hur mår du? — Jak się czujesz?
Jag mår dåligt znaczy „czuję się źle” (ogólnie, także psychicznie). Jag mår illa znaczy konkretnie „mdli mnie”. Pomylenie ich w gabinecie wyśle lekarza w zupełnie inną stronę.
| Objaw | Po szwedzku |
|---|---|
| mam gorączkę | Jag har feber. |
| mam kaszel | Jag hostar. / Jag har hosta. |
| jestem przeziębiony | Jag är förkyld. |
| jestem zmęczony | Jag är trött. |
| skaleczyłem się | Jag har skurit mig. |
| od trzech dni | i tre dagar (z perfektem: jag har haft…) |
| jestem uczulony na… | Jag är allergisk mot… |
Czasowniki zwrotne: sig
Polskie „się” ma po szwedzku formę, która zmienia się razem z osobą — jak angielskie myself, yourself. To dlatego mówimy „ja się myję” przez inne słowo niż „on się myje”.
| Osoba | Forma zwrotna | Przykład (att tvätta sig — myć się) |
|---|---|---|
| jag | mig | Jag tvättar mig. |
| du | dig | Du tvättar dig. |
| han / hon / den / det | sig | Hon tvättar sig. |
| vi | oss | Vi tvättar oss. |
| ni | er | Ni tvättar er. |
| de | sig | De tvättar sig. |
| känna sig | czuć się | Jag känner mig sjuk. |
| lära sig | uczyć się | Jag lär mig svenska. |
| tvätta sig | myć się | Han tvättar sig. |
| klä på sig | ubierać się | Barnen klär på sig. |
| skynda sig | spieszyć się | Skynda dig! |
| sätta sig | siadać | Sätt dig, tack. |
Zwróć uwagę: jag lär mig svenska („uczę się szwedzkiego”) to ten sam czasownik, którego użyłeś w lekcji 1 — tylko teraz wiesz, skąd tam mig.
Dialog 1 — På vårdcentralen
To jest to jedno pytanie, które w przychodni padnie na pewno. Dosłownie „jakie masz dolegliwości”. Wariant, który też usłyszysz: Vad är det som har hänt? („co się stało?”). Odpowiedź buduje się z dwóch cegiełek z tej lekcji: jag har ont i… + jag har feber / jag hostar.
Rady: bör i borde
Do modalnych z lekcji 4 dochodzi para, którą usłyszysz w każdej poradzie zdrowotnej:
| Forma | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| bör | powinien (rada urzędowa, instrukcja) | Du bör dricka mycket vatten. |
| borde | powinien był / powinno się (łagodniej) | Du borde gå till läkaren. |
| måste | musi (bez wyboru) | Du måste ta medicinen. |
| får inte | nie wolno | Du får inte köra bil. |
✓ Du borde vila i dag. ✗ Du borde att vila i dag.
Dialog 2 — På apoteket
Sjukanmäla sig to zgłosić się na chorobowe (pierwszego dnia dzwonisz do pracodawcy). VAB (vård av barn) to płatna opieka nad chorym dzieckiem — zgłaszana do Försäkringskassan. Szwedzi używają tego słowa jak czasownika: Jag vabbar i dag.
Czytanka
Dialogi ćwiczą reagowanie, ale prawdziwą płynność w czytaniu daje dopiero dłuższy tekst ciągły. Kliknij dowolne zdanie, żeby je usłyszeć, albo odsłuchaj całość. Tłumaczenie odsłoń dopiero wtedy, gdy naprawdę utkniesz — pierwsze podejście zrób ze zgadywania z kontekstu.
I måndags vaknade jag med ont i halsen. Jag hade feber, trettioåtta och en halv. Jag ringde vårdcentralen på morgonen. En sköterska svarade och frågade om mina besvär. W poniedziałek obudziłem się z bólem gardła. Miałem gorączkę, trzydzieści osiem i pół. Rano zadzwoniłem do przychodni. Odebrała pielęgniarka i zapytała o moje dolegliwości.
Hon frågade hur länge jag hade haft feber. Jag sa: i tre dagar. Hon frågade också om jag hade svårt att andas. Det hade jag inte. Zapytała, jak długo mam gorączkę. Powiedziałem: od trzech dni. Zapytała też, czy mam trudności z oddychaniem. Nie miałem.
Jag fick en tid samma dag klockan tre. Doktorn tittade i halsen och lyssnade på lungorna. Hon sa att det var en vanlig infektion. Jag fick ett recept på antibiotika. Dostałem termin tego samego dnia o trzeciej. Lekarka obejrzała gardło i osłuchała płuca. Powiedziała, że to zwykła infekcja. Dostałem receptę na antybiotyk.
På apoteket hämtade jag ut medicinen. Två tabletter om dagen, efter maten, i sju dagar. Doktorn sa att jag borde stanna hemma i tre dagar. Jag sjukanmälde mig och sov nästan hela dagen. W aptece odebrałem lek. Dwie tabletki dziennie, po jedzeniu, przez siedem dni. Lekarka powiedziała, że powinienem zostać w domu trzy dni. Zgłosiłem chorobowe i spałem prawie cały dzień.
- Vad hade han för besvär? — Ont i halsen och feber.
- Hur länge hade han haft feber? — Sedan tre dagar.
- Vilken tid fick han? — Samma dag klockan tre.
- Vad fick han på apoteket? — Antibiotika — två tabletter om dagen efter maten.
- Hur länge skulle han stanna hemma? — I tre dagar.
Słownictwo lekcji 9
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
Pięć rzeczy, które musisz wynieść z tej lekcji
- Jag har ont i + forma OKREŚLONA: i huvudet, i magen, i ryggen.
- mår dåligt ≠ mår illa — drugie znaczy „mdli mnie”.
- Zwrotne zmieniają się z osobą: mig, dig, sig, oss, er, sig.
- bör i borde to rady — i dalej modalne, więc bez att.
- Droga do lekarza prowadzi przez vårdcentral i numer 1177, a nie prosto do szpitala.
Kan du det här? — sprawdź się bez patrzenia
Naucz się na pamięć trzech zdań: Jag mår inte bra, Jag har ont i…, Jag har haft feber i … dagar. W gorączce nie wymyśla się gramatyki — wtedy działa tylko to, co się umie odruchowo. Potem przećwicz słownictwo na fiszkach.