Zanim zaczniemy: dwa słowa na „kupować”
Szwedzki ma dwa czasowniki, które Polak tłumaczy tak samo — a Szwed używa ich w innych sytuacjach:
| Czasownik | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| handla | robić zakupy (czynność, zwykle jedzenie) | Jag handlar på ICA. |
| köpa | kupić coś konkretnego | Jag köper en tröja. |
ICA, Coop, Willys i Lidl to cztery sieci, które zobaczysz w każdym szwedzkim mieście. Systembolaget to osobny, państwowy sklep — jedyne miejsce, gdzie kupisz alkohol mocniejszy niż 3,5%. Zamknięty w niedziele, kolejka w piątek po pracy.
W sklepie
Pytania, które zadasz
Co usłyszysz przy kasie
Kolory
Kolor to przymiotnik, więc podlega regule z tej lekcji: en röd bil, ale ett rött hus i röda bilar. Dwa kolory są nieregularne i warto je zapamiętać osobno: blå (niebieski) → blått, blåa oraz grå (szary) → grått, gråa.
Przymiotnik: trzy formy
Przymiotnik dopasowuje się do rzeczownika — i to jest cała reguła. Trzy formy odpowiadają trzem sytuacjom, które znasz już z lekcji 2.
| Sytuacja | Forma | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| en-słowo | bez końcówki | en stor bil | duży samochód |
| ett-słowo | + t | ett stort hus | duży dom |
| liczba mnoga | + a | stora bilar | duże samochody |
| forma określona | + a | den stora bilen | ten duży samochód |
Gołe en-słowo — przymiotnik bez niczego.
Ett-słowo — dodaj -t. Wszystko inne
(liczba mnoga i forma określona) — dodaj -a.
Zapamiętaj tak: „-t dla ett,
-a dla reszty”.
Forma określona z przymiotnikiem — podwójne oznaczenie
Tu szwedzki robi rzecz, która na początku wygląda na zbędną: oznacza określoność dwa razy naraz — słówkiem z przodu i końcówką z tyłu.
| Bez przymiotnika | Z przymiotnikiem | Po polsku |
|---|---|---|
| bilen | den stora bilen | ten duży samochód |
| huset | det stora huset | ten duży dom |
| bilarna | de stora bilarna | te duże samochody |
✗ stora bilen
✓ den stora bilen
✗ nya huset
✓ det nya huset
Wyjątek, który usłyszysz: w stałych nazwach i w mowie potocznej to słówko czasem znika
(Gamla stan — starówka w Sztokholmie). Ty pisz z nim.
| en | ett | mnoga / określona | znaczenie |
|---|---|---|---|
| liten | litet | små / lilla | mały |
| gammal | gammalt | gamla | stary |
| ny | nytt | nya | nowy |
| blå | blått | blåa | niebieski |
| bra | bra | bra | dobry (nie zmienia się!) |
liten jest najbardziej uparty: en liten bil, ett litet hus, små bilar, den lilla bilen — cztery różne formy.
Wskazywanie: den här i den där
W sklepie połowa rozmowy polega na wskazaniu palcem. Szwedzki ma na to prostą parę:
| Rodzaj | ten tutaj | tamten |
|---|---|---|
| en | den här tröjan | den där tröjan |
| ett | det här bordet | det där bordet |
| mnoga | de här skorna | de där skorna |
✓ den här tröjan
✗ den här tröja
To ta sama logika, co przy den stora bilen — określoność jest zaznaczona
z obu stron.
Dialog 1 — I matbutiken
Liczby powyżej stu
| Liczba | Po szwedzku | Uwaga |
|---|---|---|
| 100 | hundra | albo ett hundra |
| 200 | tvåhundra | razem, bez spacji |
| 245 | tvåhundrafyrtiofem | jedno długie słowo |
| 1000 | tusen | albo ett tusen |
| 1500 | femtonhundra | dosł. „piętnaście setek”, jak po angielsku |
| 2026 | tjugohundratjugosex | rok czyta się też två tusen tjugosex |
Przy kasie liczba leci jednym ciągiem: tvåhundrafyrtiofem. Nie próbuj rozkładać jej w głowie — patrz na wyświetlacz i ucz się skojarzenia „ten dźwięk = ta liczba”. Po tygodniu zakupów działa to samo.
Dialog 2 — I klädbutiken
Rea (od realisation) to wyprzedaż; wielkie napisy REA zobaczysz w styczniu i w lipcu. Öppet köp to szwedzki zwyczaj: sklep przyjmuje zwrot bez podania powodu przez 14–30 dni, jeśli masz paragon. Na paragonie jest napisane, ile dni.
Czytanka
Dialogi ćwiczą reagowanie, ale prawdziwą płynność w czytaniu daje dopiero dłuższy tekst ciągły. Kliknij dowolne zdanie, żeby je usłyszeć, albo odsłuchaj całość. Tłumaczenie odsłoń dopiero wtedy, gdy naprawdę utkniesz — pierwsze podejście zrób ze zgadywania z kontekstu.
På lördag åker vi till stan och handlar. Först går vi till matbutiken. Vi köper bröd, ost, mjölk och grönsaker. Allt kostar fyrahundra kronor. W sobotę jedziemy do miasta na zakupy. Najpierw idziemy do sklepu spożywczego. Kupujemy chleb, ser, mleko i warzywa. Wszystko kosztuje czterysta koron.
Sedan går vi till en klädbutik. Jag behöver en varm jacka till vintern. Den svarta jackan är snygg men dyr — tusen kronor. Den blå jackan är på rea och kostar sexhundra. Potem idziemy do sklepu z ubraniami. Potrzebuję ciepłej kurtki na zimę. Czarna kurtka jest ładna, ale droga — tysiąc koron. Niebieska jest na wyprzedaży i kosztuje sześćset.
Jag provar den blå jackan i provrummet. Den första är för liten. Jag tar en större storlek och den passar bra. Min fru tycker att färgen är fin. Przymierzam niebieską kurtkę w przymierzalni. Pierwsza jest za mała. Biorę większy rozmiar i dobrze leży. Moja żona uważa, że kolor jest ładny.
Vi betalar och sparar kvittot. Man kan byta varan inom trettio dagar. Till slut tar vi en fika på ett litet kafé vid torget. Płacimy i zachowujemy paragon. Towar można wymienić w ciągu trzydziestu dni. Na koniec idziemy na kawę do małej kawiarni przy placu.
- Vad kostar maten i matbutiken? — Fyrahundra kronor.
- Vad kostar den svarta jackan? — Tusen kronor.
- Varför köper han den blå jackan? — Den är på rea — sexhundra kronor.
- Vad händer i provrummet? — Den första jackan är för liten.
- Hur länge kan man byta varan? — Inom trettio dagar.
Słownictwo lekcji 5
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
Pięć rzeczy, które musisz wynieść z tej lekcji
- Przymiotnik: -t dla ett, -a dla reszty.
- Określoność oznacza się dwa razy: den stora bilen, det nya huset.
- den här / den där + rzeczownik w formie określonej.
- handla to robić zakupy, a köpa — kupić coś konkretnego.
- Liczby piszemy jednym ciągiem: tvåhundrafyrtiofem.
Kan du det här? — sprawdź się bez patrzenia
Zrób listę zakupów po szwedzku — dziesięć rzeczy, każda z rodzajnikiem i jednym przymiotnikiem (ett stort bröd, en röd paprika). Weź ją do sklepu. Potem przećwicz słownictwo na fiszkach.